---

หนุมานจับนางเบญกาย    ประเภทการแสดง รำ (รำคู่ที่เป็นชุดเป็นตอน) ประวัติที่มา รำหนุมานจับนางเบญกาย เกิดขึ้นเนื่องในโอกาสที่รัฐบาลไทยเตรียมการจะเดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีที่รัฐบาลสหภาพพม่า ณ นครร่างกุ้ง ในปีพุทธศักราช ๒๕๐๙ ซึ่งเป็นการเจริญสัมพันธไมตรี ครั้งที่ ๒ ในครั้งนั้น ฯพณฯ นายกรัฐมนตรีได้มอบหมายให้กรมศิลปากรจัดการแสดงต่างๆไปแสดงให้ดู ณ เวทีหอประชุมกระทรวงวัฒนธรรมหลายคืน โดยปรารภว่าถ้ากรมศิลปากรจัดการแสดงได้ดีก็จะนำการแสดงนาฏศิลป์ไทยร่วมเดินทางไปเผยแพร่วัฒนธรรมด้วย รายการแสดง ณ เวทีหอประชุมกรทรวงวัฒนธรรมของคืนหนึ่ง ได้มีการยืนตีเดี่ยวระนาดฝรั่ง โดยคุณครูเชื้อ อัมพผลิน ศิลปินผู้เชี่ยวชาญในแผนกดุริยางค์สากล กรมศิลปากร คืนต่อมากรมศิลปากรได้จัดให้มีการเดี่ยว    ระนาดเอกเพลงเชิดนอก โดนคุณครูพริ้ง ดนตรีรส ศิลปินผู้มีฝีมือเป็นเยี่ยมในการตีระนาดเอก ในแผนกดุริยางค์ไทย กรมศิลปากร เป็นผู้ยืนตีเดี่ยวระนาดเอก เช่น เดียวกับการเดี่ยวระนาดฝรั่ง การแสดงทั้งสองคืนดังกล่าวสร้างความพึงพอใจให้แก่ ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี และผู้รับชมเป็นอย่างมาก ต่อมา นายธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร ดำริว่า หากการแสดงเดี่ยวระนาดเอกเพลงเชิดนอกมีการแสดงท่ารำประกอบก็จะยิ่งเพิ่งอรรถรสในการชมมากยิ่งขึ้นจึงได้มอบหมายให้คุณครูพริ้ง ดนตรีรส เดี่ยวระนาดเอกอัดลงแถบบันทึกเสียง โดยมอบให้คุณครูกรี วรศะริน ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์ – โขน) พ.ศ.๒๕๓๑ เป็นผู้ประดิษฐ์กระบวนท่ารำตัวหนุมาน และคุณครูเจริญจิต ภัทรเสวี เป็นผู้ประดิษฐ์กระบวนท่ารำตัวนางเบญกาย ซึ่งได้ถ่ายทอดกระบวนท่ารำหนุมานจับนางเบญกายให้กับนาฏศิลปินของกรมศิลปากร การประดิษฐ์ท่ารำในครั้งนั้น ได้ฝึกซ้อมโดยใช้นาฏศิลปินลิงถึง ๔ ท่าน ในขณะที่ฝึกนาฏศิลปินนางเพียงคนเดียว ทั้งนี้เนื่องจากต้องการให้เห็นความสอดคล้องระหว่างกระบานท่ารำของตัวละครทั้งสอง ที่ต้องการมีการติดตาม โลดไล่ หลบหนี และไขว่คว้า ในที่สุดก็สามารถประดิษฐ์กระบวนท่ารำได้อย่างสวยงาม การแสดงเผยแพร่ครั้งแรกโดยนายบุญเลิศ ขำทัศน์ รับบทเป็นหนุมาน และนางรัจนา พวงประยงค์ รับบทเป็นนางเบญกายพร้อมกันนั้นยังได้เรียนเชิญผู้เชี่ยวชาญ อาทิ ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ฯลฯ ร่วมติชมการฝึกซ้อม ตลอดจนจัดให้มีการแสดง ให้ประชาชนชมเป็นครั้งแรกในการซ้อมใหญ่ก่อนเดินทาง ณ เวทีหอประชุมกระทรวงวัฒนธรรม (สนามเสือป่า) โดยมีคุณครูพริ้ง ดนตรีรส เป็นผู้ยืนเดี่ยวระนาดเอกเพลงเชิดนอกประกอบการแสดงกระบวนท่ารำชุดหนุมานจับนางเบญกาย ในการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ชุด นางลอย การแสดงชุดนี้ได้มีการสืบทอดต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน    รูปแบบ และลักษณะการแสดง การรำหนุมานจับนางเบญกาย เป็นศิลปะแห่งการรำคู่ที่ปรากฏอยู่ในการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ ชุดนางลอย ที่ได้รับความนิยมชุดหนึ่งของกรมศิลปากร ลักษณะการแสดงจะประกอบด้วยกระบวนท่าการหลบหนีของนางเบญกาย จากการโลดไล่ติดตามจับของหนุมาน กระบวนท่าของนางเบญกาย จะเต็มไปด้วยความหวาดหวั่นพรั่นกลัวประกอบกระบวนในท่าการเหาะหนี และความพยายามที่จะซ่อนตัวไปตามเกลียวควัน และกลุ่มเมฆ กระบวนท่าของหนุมานก็พยายามฝ่าเกลียวควัน แหวกเมฆค้นหา ขับไล่ไขว่คว้า ท่ามกลางอากาศของตัวละครทั้งสอง การรำแบ่งเป็นขั้นตอนต่าง ๆ ได้ดังนี้ ขั้นตอนที่ ๑  นางเบญกายออกมาซ่อนตัวหลบหนุมาน ขั้นตอนที่ ๒  หนุมานออกติดตามค้นพบนางเบญกาย ขั้นตอนที่ ๓  มานไล่ล่า นางเบญกายหลบหนี และจับได้ในที่สุด แล้วรำเข้า   ดนตรี และเพลงที่ใช้ประกอบการแสดง ใช้การเดี่ยวระนาดเอกเพลงเชิดนอก ประกอบวงปี่พาทย์ในการบรรเลงประกอบการแสดง   เครื่องแต่งกาย ผู้แสดงแต่งกายยืนเครื่อง หนุมานเครื่องลิงสีขาว นางเบญกาย สีเหลือง ศิราภรณ์รัดเกล้าเปลว  โอกาสที่ใช้แสดง เผยแพร่แลกเปลี่ยนศิลปวัฒนธรรม และเผยแพร่ให้ประชาชนชม

ที่มา  http://www.finearts.go.th/performArts/dance_hanuman.html

---

Ban Rak Thai on Facebook